Przemyśl

Mapa (Plan Miasta)

Ważne adresy i telefony

  • Urząd Miejski Przemyśl (UM)
    • 37-700 Przemyśl
    • Rynek 1
    • Tel.: +48 16 678-68-20
    • www.przemysl.pl
    • E-mail: kancelaria.pmp@um.przemysl.pl
    • NIP: 795-23-19-592
  • Miejski Zakład Komunikacji Sp. z o.o. (MZK)
  • Miejski Klub Sportowy "Polonia" Przemyśl (MKS)
    • 37-700 Przemyśl
    • ul. Sienkiewicza 7
    • Tel.: +48 16 678-21-19
    • www.mkspolonia.pl
    • E-mail: poczta@mkspolonia.strefa.pl
  • Kolejowy Klub Sportowy "Czuwaj" Przemyśl
  • Izba Celna w Przemyślu
    • 37-700 Przemyśl
    • ul. Sielecka 9
    • Tel.: +48 16 676-43-00
    • www.przemysl.ic.gov.pl
    • E-mail: malgorzata.eisenberger-blacharska@prz.mofnet.gov.pl
  • Dworzec Polskich Kolei Państwowych Przemyśl Główny (PKP)
    • 37-700 Przemyśl
    • pl. Legionów
    • Tel.: +48 16 675-11-45
    • www.pkp.pl
  • Powiatowy Urząd Pracy w Przemyślu (PUP)
    • 37-700 Przemyśl
    • ul. Katedralna 5
    • Tel.: +48 16 678-59-80
    • www.pup.przemysl.pl
    • E-mail: sekretariat@pup.przemysl.pl
  • Kino "Centrum"
    • 37-700 Przemyśl
    • ul. Konarskiego 9
    • Tel.: +48 16 678-31-32
  • Kino "Kosmos"
    • 37-700 Przemyśl
    • ul. Grodzka 8
    • Tel.: +48 16 678-24-12
    • www.kinokosmos.z2.pl
    • E-mail: kinokosmos@wp.pl
  • Wojewódzki Ośrodek Ruchu Drogowego w Przemyślu (WORD)
    • 37-700 Przemyśl
    • ul. Topolowa 7
    • Tel.: +48 16 675-06-58
    • www.wordprzemysl.ires.pl
    • E-mail: sekretariatword@wordprzemysl.itl.pl
    • NIP: 795-21-46-223
  • Wyższa Szkoła Administracji i Zarządzania w Przemyślu (WSAiZ)
    • 37-700 Przemyśl
    • ul. Wybrzeże Ojca Świętego Jana Pawła II 2
    • Tel.: +48 16 679-13-30
    • www.wsaiz.edu.pl
    • E-mail: dziekanat.p@wspia.eu
  • Państwowa Wyższa Szkoła Wschodnioeuropejska w Przemyślu (PWSW)
    • 37-700 Przemyśl
    • ul. Tymona Terleckiego 6
    • Tel.: +48 16 678-37-90
    • www.pwsw.pl
    • E-mail: pwsw@wp.pl
    • NIP: 795-22-13-669
    • REGON: 651431983
  • Nauczycielskie Kolegium Języków Obcych w Przemyślu (NKJO)
    • 37-700 Przemyśl
    • ul. Tadeusza Kościuszki 2
    • Tel.: +48 16 678-91-57
    • www.nkjo-przemysl.pl
    • E-mail: sekretariat@nkjo-przemysl.pl
  • Wyższe Seminarium Duchowne w Przemyślu (WSD)
    • 37-700 Przemyśl
    • ul. Zamkowa 5
    • Tel.: +48 16 676-05-31
    • www.wsd.przemyska.pl
    • E-mail: wsd@przemyska.pl

O Przemyślu

Miasto w województwie podkarpackim, powiat grodzki, na pograniczu Podgórza Rzeszowskiego, pogórzy Dynowskiego i Przemyskiego oraz Pradoliny Podkarpackiej, nad Sanem i jego lewym dopływem - rzeką Wiar; siedziba powiatu przemyskiego. 68 tysięcy mieszkańców (2002).

Ośrodek przemysłowy oraz rozwijający się ośrodek obsługi wymiany handlowej (targi, różnorodne imprezy promocyjne) i turystycznej ze Wschodem; stolica metropolii przemyskiej Kościoła rzymskokatolickiego oraz stolica archidiecezji przemysko-warszawszkiej Obrządku Bizantyjsko-Ukraińskiego. Rozwinięty przemysł: precyzyjny (prasy automatyczne, elementy automatyki przemysłowej, aparatura kontrolno-pomiarowa i laboratoryjna, zakłady naprawcze sprzętu medycznego), drzewny (meble, płyty pilśniowe, tarcica), maszyn, (maszyny i urządzenia elektrotechniczne), spożywczy (młynarski, mięsny, mleczarski, jajczarsko-drobiarski, przetwórstwo owoców i warzyw) oraz zakłady przetwórstwa metali, chemii gospodarczej, wytwórnie artykułów szkolnych, tkanin powlekanych, odzieży, skór syntetycznych, materiałów budowlanych; kopalnie gazu ziemnego; ośrodek dyspozycyjny i usługowy okolicznych kopalń ropy naftowej i gazu ziemnego oraz przedsiębiorstw poszukiwań tych surowców; zakłady budownictwa naftowego i gazowniczego; zakłady rzemiosła artystycznego (dzwony, fajki); rozwinięte usługi, m.in. oddziały banków, firm ubezpieczeniowych, Regionalna Izba Gospodarcza w Przemyślu, biuro Rzeszowskiej Agencji Rozwoju Regionalnego, firmy spedycyjne, agencje celne.

Ważny węzeł kolejowy (4 stacje PKP), powiązany z lądowym portem przeładunkowym Żurawica-Medyka oraz węzeł drogowy na trasie (przez Medykę) na Ukrainę. Regionalny ośrodek naukowy i kulturalno-oświatowy (także ludności ukraińskiej); Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa, Wyższa Szkoła Administracji i Zarządzania, Wyższe Seminarium Duchowne, Medyczne Studium Zawodowe, szkoły średnie, szkoła podstawowa, gimnazjum i liceum z wykładowym językiem ukraińskim, Towarzystwo Przyjaciół Nauk (założone 1909), Południowo-Wschodni Instytut Naukowy; liczne instytucje i towarzystwa społeczno-kulturalne, m.in. najstarszy w Polsce teatr amatorski Towarzystwo Dramatyczne im. A. Fredry "Fredreum", Orkiestra Kameralna "Capella Premisliensis", Miejski Klub Kultury "Niedźwiadek" (m.in. klub jazzowy), Towarzystwo Muzyczne, Towarzystwo Przyjaciół Przemyśla i Regionu, Ukraińskie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, Klub Inteligencji Katolickiej, Klub Inteligencji Greckokatolickiej, muzea, m.in.: Narodowe Ziemi Przemyskiej (w dawnym pałacu biskupów greckokatolickich), Archidiecezjalne (w dawnym kolegium jezuickim). Fajek i Dzwonów, Państwowa Galeria Sztuki Wspólczesnej, galerie fotograficzne; liczne imprezy cykliczne, m.in.: Przemyskie Dni Kultury, Dni Muzyki Oraroryjno-Kantatowej, Mikołajki Jazzowe, Przemyska Jesień Teatralna, Promocja Filmu Polskiego, Międzynarodowy Festiwal Gitarowy "Ghitaralia", Wielkie Manewry Szwejkowskie; współpraca partnerska z niemieckim miastem Paderborn, angielskim okręgiem South Kesteven, ukraińskimi Lwowem, Kamieńcem Podolskim i Drohobyczem; miasto otrzymało Dyplom Europejski (1994) i Flagę Europy (1995); kluby sportowe: Polonia, Nurt, Czuwaj; stadiony sportowe, korty tenisowe, sztuczne lodowisko, kryty basen, miejski ośrodek sportów wodnych, hala widowiskowo-sportowa; dogodna baza wypadowa w Bieszczady, na pogórza Przemyskie i Dynowskie, na Ukrainę i Słowację; turystyczna baza noclegowa.

Przemyśl leży na wzniesieniach nad Sanem, dzielącym miasto na lewobrzeżną dzielnicę Zasanie (głównie zabudowa mieszkaniowa: osiedla Kosynierów, Rogozińskiego, Chrobrego, Bielskiego, Warneńczy ka, Rycerskie, Kazanów, w zachodniej części rozlegle tereny ogródków działkowych) oraz - prawobrzeżną, w której znajduje się śródmieście z zabytkowym Starym Miastem, zabudową przemysłową (głównie we wschodniej i południowej części), górującym nad miastem wzgórzem Zniesienie (z tzw. Kopcem Tatarskim) i położonymi nad rzeką terenami rekreacyjnymi. W dzielnicy Zasanie ścisłe rezerwaty florystyczne Winna Góra i Jamy. W pobliskich Bolestraszycach Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytkowych Założeń Ogrodowych z Arboretum (powierzchnia 17,3 ha; około 1800 gatunków odmian i form drzew i krzewów, 1200 gatunków roślin zielnych i 180 gatunków roślin szklarniowych).

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Historia Miasta

We wczesnym średniowieczu pograniczny gród obronny, wzmiankowany 981; przedmiot walk polsko-ruskich; ośrodek: handlu na drodze z Krakowa na Ruś, w X w. kolonia kupców żydowskich; 1018 zajęty przez Bolesława I Chrobrego, 1031 odebrany przez książąt ruskich, na przełomie XII i XIII w. stolica odrębnego księstwa ruskiego; w XIII w. stolica biskupstwa prawosławnego, od 1375 - diecezji katolickiej, od 1992 — archidiecezji; 1340 włączony przez Kazimierza III Wielkiego do Polski; prawa miejskie przed 1359 (1323?), potwierdzone 1389; od XIV w. duża gmina żydowska (1670 na Sejmie Żydów Korony najważniejsza gmina Rusi Czerwonej); 1498 Przemyśl zniszczony w wyniku najazdu hospodara wołoskiego Stefana. Do końca XVIII w. stolica ziemi przemyskiej, kasztelania i starostwo grodowe. Największy rozkwit miasta w XV i XVI w.; ośrodek kulturalny i oświatowy (m.in. 1432 założono szkołę katedralną), powstało wiele kościołów, zbudowano kamienice mieszczańskie, rozwinęła się produkcja rzemieślnicza i wymiana towarowa, miasto otrzymało wodociągi i kanalizację. W XVI-XVII w. w Przemyślu i pobliskim Dubiecku ośrodek reformacji.

W 1656 bezskutecznie oblegany przez Szwedów, a 1657 przez wojska Jerzego II Rakoczego. W 1772-1918 w zaborze austriackim; po 1831 rozwój ruchu spiskowego (m.in. organizacja Wolnych Haliczan, związanych ze Stowarzyszeniem Ludu Polskiego); ożywienie gospodarcze w 2. połowie XIX w. związane z budową 1860 linii kolejowej do Krakowa (warsztaty kolejowe fabryka maszyn rolniczych, handel), 1861 do Medyki (Lwów), 1872 do Malhowic. Od 1854 budowa twierdzy - w czasie I wojny światowej oblegana IX 1914-III 1915) i zdobyta przez wojska rosyjskie, VI 1915 odzyskana przez wojska austriacko-węgierskie i niemieckie; na początku XI 1918 Przemyśl przejściowo opanowany przez Ukraińców.

W okresie międzywojennym drobny przemysł; strajki robotnicze i chłopskie; siedziba Dowództwa Okręgu Korpusu X; ośrodek naukowo-wydawniczy i prasowy. 11-14 IX 1939 walki obronne załogi Przemyśla z Niemcami; IX 1939-1941 Przemyśl podzielony wzdłuż Sanu na części okupacyjne sowiecką i niemiecką; w strefie sowieckiej deportacje ludności w głąb ZSRR, w tym około 7 tysięcy Żydów; w czasie ewakuacji więzienia VI 1941 NKWD wymordowało kilkuset więźniów polskich i ukraińskich; 22-28 VI 1941 rejon walk sowiecko-niemieckich; następnie do VII 1944 cały Przemyśl pod okupacją niemiecką; IX-XI 1939 dwa obozy przejściowe i punkt zborny dla jeńców polskich (około 10 tysięcy osób); 1941-44 obóz dla jeńców, głównie sowieckich, także włoskich i holenderskich (około 12 tysięcy osób); VII 1942-IX 1943 getto (około 22 tysięcy osób - większość wywieziono do ośrodka zagłady w Bełżcu); ludność polska uratowała około 500 miejscowych Żydów rejon konspiracji AK, BCh, NOW-NSZ, m.in. liczne akcje sabotażowo-dywersyjne i partyzanckie, punkt przerzutowy przez Karpaty na Zachód, prasa konspiracyjna; 1944-45 aresztowania i deportacje przez NKWD ludności cywilnej i członków polskich organizacji niepodległościowych w głąb ZSRR (w dzielnicy Bakończyce duży obóz przeładunkowy dla członków AK wysyłanych na Wschód); 1944-46 w okolicy Przemyśla zbrojna działalność oddziałów UPA; 1944-52 rejon działalności organizacji antykomunistycznych, m.in. 9 V 1945 oddział Delegatury Sił Zbrojnych obwodu Przemyśl pod dowództwem por. S. Kostki Dąbrowy ("Dzierżyńki") uwolnił kilkudziesięciu więźniów politycznych z miejscowego więzienia UB. W okresie miedzy wojennym, do 1975 i od 1999 miasto powiatowe, 1975-98 stolica województwa; 1954-77 do Przemyśla przyłączono m.in. wieś Zielonka, część wsi: Buszkowice, Nehrybka, Żurawica, Krówniki, Kuńkowice, Ostrów.

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Turystyka i zabytki

Przemyśl w średniowieczu był jednym z grodów na pograniczu polsko-ruskim; przechodził z rąk do rąk, by wreszcie znaleźć się na stałe w granicach Polski (w 1340). W XIII w. ustanowiono tu biskupstwo prawosławne. Wśród zabytków wyróżnia się gotycka katedra łacińska z XV w. oraz barokowe kościoły Franciszkanów, Jezuitów, Karmelitów Bosych i Benedyktynek z XVII-XVIII w. (ten ostatni na Zasaniu, otoczony murem ze strzelnicami). W podziemiach katedry NMP i Św. Jana Chrzciciela, pochodzącej z 1460, przebudowanej w następnych stuleciach, wzbogaconej pięknymi kaplicami Fredrów i Drohojowskich oraz witrażami Józefa Mehoffera, znaleziono ślady rotundowego kościoła z XIII w. Powstawały także cerkwie; po przyjęciu unii brzeskiej przez biskupstwo prawosławne, rozpoczęto budowę nowej katedry unickiej (1775), ale dzieła nie ukończono - jego pozostałością jest Wieża Zegarowa - dawna dzwonnica. Archikatedrą greckokatolicką jest dziś dany kościół Jezuitów. Dopełnienie budownictwa sakralnego stanowią aż cztery pałace biskupie, renesansowy dom kanoników - tzw. dworek Orzechowskiego oraz dwa seminaria duchowne: rzymsko- i greckokatolickie. Przemyśl był także dużym skupiskiem Żydów. Największa i najpiękniejsza synagoga została spalona przez Niemców, przetrwały dwie inne: Szajnbacha z końca XIX (dziś biblioteka) i początku XX w. (na Zasaniu, zdewastowana).

Na Wzgórzu Zamkowym stoi renesansowy zamek z XVI w. (zachowane jedynie skrzydło) oraz fundamenty romańskiego palatium i rotundy z X-XI w. Szczególną ozdobą miasta są okazałe kamienice (od XVI do początków XIX w.) w Rynku, zwłaszcza w pierzei południowej (część domów ma malownicze podcienia) i wschodniej. Uwagę zwraca także eklektyczny budynek Dworca PKP z 1895. Warto znaleźć czas na zwiedzanie fortów Twierdzy Przemyśl. Po opanowaniu miasta przez Austriaków zaczęto zakładać twierdzę, początkowo jako obóz warowny (połowa XIX w.), później jako twierdzę pierścieniową (ok. 1870), parokrotnie modernizowaną. Powstały dwa pierścienie fortów a zastosowaniem najnowszych urządzeń Inżynierii wojskowej. Po wybuchu wojny w 1914 twierdzę Austriacy obsadzili załogą liczącą ponad 120 tysięcy żołnierzy; potrafiła się bronić ponad 4 miesiące. Najciekawszy i najlepiej przystosowany do zwiedzania jest fragment Fort XIII w Bolestraszycach. W dawnym, XVII-wiecznym kolegium Jezuitów znajduje się Muzeum Archidiecezjalne z dziełami malarstwa i snycerstwa od gotyku po klasycyzm. Sąsiaduje z nim Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej (w byłym pałacu biskupa greckokatolickiego), ze szczególnie wartą polecenia kolekcją sztuki cerkiewnej. Unikatowa placówką muzealną jest Muzeum Dzwonów i Fajek w zabytkowej Wieży Zegarowej (dawna dzwonnica cerkiewna z 1777). Są tu m.in. dzwony ze słynnej przemyskiej ludwisarni Felczyńskich oraz fajki jednego z kilkunastu istniejących dawniej i dziś warsztatów produkujących fajki. W Przemyślu działa najstarszy w Polsce teatr amatorski i Towarzystwo Dramatyczne "Fredreum" (od 1869; siedziba na zamku). Piękny widok na położony z dwóch stron Sanu Przemyśl roztacza się z kurhanu w dzielnicy Zniesienie - Kopca Tatarskiego (zwanego też Kopcem Przemysława), którego wygląd sugeruje miejsce kultu pogańskiego boga Swarożyca, a nazwa nawiązuje do legendy o pochowanym tu chanie mongolskim. W dzielnicy Przemyśla Bakończyce, dawnej wsi, stoi ciekawy architektonicznie pałac w stylu renesansu włoskiego, wzniesiony w XIX w. dla Lubomirskich.

Zabytki:

Źródła:
  1. Atrakcje Turystyczne Polski, pod red. Moniki Karolczuk-Kędzierskiej, Wydawnictwo Kluszczyński, Kraków 2006
  2. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego

Park Krajobrazowy Pogórza Przemyskiego - jeden z większych parków krajobrazowych w Polsce. Obejmuje częśc Pogórza Przemyskiego i Pogórza Dynowskiego, w większości tereny leśne i słabo zaludnione. Obszarem lasu o dużych walorach przyrodniczych jest otoczenie dawnego ośrodka rządowego w Arłamowie, traktowanego od momentu swego powstania jako rodzaj rezerwatu łowieckiego. Jest on również największą ostoją grubej zwierzyny leśnje w parku. W krajobrazie dominują liczne wzniesienia (najwyższe: Suchy Obycz, 618 m n.p.m.) górujące nad dolinami rzek i potoków. Urozmaicenie leśnej monotonii stanowią liczne polany na stokach wzgórz oraz malownicze przełomy rzek Sanu i Wiaru. Najwybitniejszym zabytkiem parku jest renesansowy zamek w Krasiczynie. Spośród innych zabytkowych budowli warto wymienić zamki w Dubiecku i Dąbrówce Starzeńskiej (ruiny, XVI w.), cerkiew obronną w Posadzie Rybotyckiej oraz kościół i klasztor Franciszkanów w Kalwarii Pacławskiej.

Źródło:
  1. Wielka Encyklopedia PWN, red. nacz. Jan Wojnowski, PWN, Warszawa 2004

Przemyśl w liczbach

Powierzchnia miasta 43,8 km2 (4 376 ha)
Aktualna liczba mieszkańców (liczba ludności) 66 715
Liczba urodzeń w 2006 roku 565
Liczba zgonów w 2006 roku 637
Ilość osób, które zameldowały się do miasta w roku 2006 538
Ilość osób, które wymeldowały się z miasta w roku 2006 820
Ilość osób, które pracują 17 354
Bezrobocie: liczba bezrobotnych mieszkańców 5 282
Ilość książek w miejskich bibliotekach 275 446 sztuk
Nowopowstałe mieszkania w 2006 roku 94 (o średniej powierzchni 112,5 m2)
Nowe budynki oddane do użytku w 2006 roku 51
Ilość firm, instutycji i przedsiębiorstw (podmiotów gospodarczych) działających na terenie miasta 6 301
Dochody miasta (gminy) 191 392 234,68 zł
Wydatki miasta (gminy) 195 988 666,75 zł
Średnia pensja w Przemyślu 2 132,73 zł (co stanowi 80,9% średniej krajowej)
Ilość samochodów osobowych w mieście 18 331
Ilość ofiar śmiertelnych w wypadkach drogowych na 100 tysięcy mieszkańców 12,4
Źródło:
  1. Wybrane statystyki z Banku Danych Regionalnych, 2006
2007 (c) www.miaston.pl